محمد حسين بن مهدى فراهانى

129

سفرنامه ميرزا محمد حسين فراهانى ( فارسى )

محل سفير كبير در آنجاست ، و در هذه السنه آنجا را تعميرات مىنمودند . و خود معين الملك شخصا هم خانهء بسيار عالى در يالى ساخته ، و اراضى آن را سلطان عثمانى به مشار اليه بخشيده است و مخارج بسيار در آنجا كرده . و اين خانه در كنار بوغاز در جنب تپه خاكى افتاده است . اتباع ايرانى و تبعهء ايران در اسلامبول و اطراف آن قريب شانزده هزار نفر مىشود كه هزار نفر آن تاجر است و باقى كاسب‌اند . و محل تجار معتبر ايرانى در خان والده است . و خان والده ، خان بزرگى است و تجارنشين ، و كسى جز ايرانى در آنجا نيست . و در همان‌جا مسجدى هم ساخته و روضه‌خوانى مى - كنند . و رجوعات ايرانيها تماما به سفارت است ، حكومت اسلامبول به هيچ‌وجه دخل و تصرف نمىكنند . و وضع سفارت در محاكمات اينست : اگر از دو طرف مسلمان و رعيت ايران باشند كه به طرز قانون احمدى صلى اللّه عليه و آله رفتار كرده ، و اگر يك طرف نصارى و رعيت خارجه باشد ، از روى قانون فرانسه محاكمه مىشود و مجازات مىدهند . و ايرانيها بسيار معزز و محترم و سفارت بسيار مسلط و منظم است و تقيه ابدا نيست . به رعاياى دولت ايران مقيمين اسلامبول ، كه تجارت و كسب و وسعتى دارند از جانب سفارت همه ساله تذكرهء اقامت مىدهند و از هر نفرى از بابت پول تذكره ، نيم ليره مىگيرند . و به عبوركنندگان از اسلامبول هم از سفارت سنيه نيز تذكرهء عبور مىدهند و از هر نفرى نيم ليره پول تذكره مىگيرند ، مگر بعضى از اشخاص محترم و فقراء و سادات كه از آنها پول تذكره گرفته نمىشود ، به اين معنى كه در اسلامبول از دولت عثمانى بايد تذكرهء عبور گرفت و قريب چهار قران پول تذكره داد ، همان تذكرهء عثمانى را سفارت دولت عليهء ايران صحه مىگذارد و حق الصحه نيم ليره مىگيرد . ديدنيهاى شهر و از عجايب اين شهر كه ملاحظه شد يكى شترمرغهاى بسيار بزرگ بود ، يكى گوسفندهاى شش شاخ دم‌دراز ، كه دم آنها به قدر دم گاو است . و يكى زنى كه ارمنى [ است ] و نصف رو و بدن تماما سفيد و نصف آن سياه بود . يكى مار خاكى كه طول آن سه ذرع و چارك و قطر آن هفت گره بود .